Ostatnio ukazało się — dzięki pomocy finansowej ze strony władz miasta Stalowa Wola — swoiste "vademecum" konserwatyzmu. Zadaniem tej pracy ma być zebranie najistotniejszej wiedzy na temat konserwatywnej doktryny, ale z pokazaniem jej nie jako pewnej postawy oporu wobec modernistycznej rzeczywistości, lecz jako filozofii politycznej zakładającej nawet użycie metod rewolucyjnych, aby tylko przywrócić tradycyjny stan wartości sprzed rewolucji francuskiej 1789 r.

Autor książki podejmuje się dokonania pewnej systematyzacji i periodyzacji różnych nurtów konserwatyzmu, jednak w żadnym razie nie wychodzi z tego encyklopedia cechująca się możliwie największą dostępnością poszczególnych haseł dla przeciętnego Czytelnika.

Owszem, da się wyodrębnić hasła osobowe czy rzeczowe, ale są one ukryte w sześciu rozdziałach i — wobec braku jakiegokolwiek indeksu— Czytelnik musi się sporo naszukać, by znaleźć informacje o konkretnej postaci czy konkretnym zjawisku. A szkoda, bo biogramy poszczególnych konserwatystów napisane są starannie i często stanowią przeróbkę artykułów Autora opublikowanych już wcześniej w kwartalniku "Pro Fide, Rege et Lege" czy w innych periodykach naukowych.

Jedyną właściwie wskazówką przy poszukiwaniu haseł są tytuły rozdziałów, a w których Autor omawia kolejno: konserwatyzm (jego definicje i główne nurty), tradycjonalizm, konserwatyzm ewolucyjny, decyzjonizm, konserwatyzm radykalny oraz konserwatyzm rewolucyjny. Szukanie wymaga tu jednak posiadania podstawowej wiedzy na temat konserwatywnych "szkół", a sam układ książki bynajmniej nam tego nie ułatwia.

Sam Autor zdaje sobie sprawę ze szczupłości miejsca i wobec tego dokonuje subiektywnych wyborów postaci, które chce przedstawić w swojej książce lub odrzucić. Często jednak jego tłumaczenie, dlaczego kogoś odrzuca, zajmuje tyle miejsca, że lepiej już byłoby (i z pożytkiem dla Czytelników) po prostu omówić daną postać. Dzieje się tak w przypadku Edmunda Burke’a—uważanego przez wielu badaczy za „ojca” myśli konserwatywnej, lecz przez Autora krytykowanego m. in. za podziw wyrażony dla rewolucji angielskiej 1688 r. oraz za przynależność do liberalnego ugrupowania wigów. Nie ma także biografii Louisa de Bonalda, choć książka jest pełna odniesień do jego twórczości.

Autor tłumaczy taką sytuację brakiem miejsca, ale z drugiej strony wcale nie waha się przed obszernym zaprezentowaniem neopogańskiej, otwarcie wrogiej chrześcijaństwu myśli Juliusa Etoli, który to zresztą w faszyzmie włoskim widział jedyną nadzieję na odbudowanie Tradycji w wersji antyczno-rzymskiej, pozbawionej Boga i Kościoła. Podobnie kontrowersyjna jest twórczość Oswalda Spenglera, który propagował mit "Fuhrera" jako "cezara" podbijającego świat i wszędzie krzewiącego "germańskie wartości".

To dobrze, że i takie oryginalne poglądy zostały tutaj przypomniane, ale czy nie należało zachować przy tym właściwych proporcji i więcej miejsca poświęcić jednak konserwatyzmowi w "czystej" postaci — w tym i ultramontanizmowi, skoro już wzięto się za przypominanie nauczania papieża Piusa IX?

Istotnym walorem recenzowanej książki jest niewątpliwie zebranie w jednym miejscu wiedzy o różnych nurtach konserwatyzmu i o jego krzewicielach, a także posługiwanie się w miarę prostym, przystępnym językiem. Autor wyszczególnia też 12 cech charakteryzujących klasyczny konserwatyzm (ss. 26-29), a co przedstawia jako wynik własnych przemyśleń.

Mimo to trudno jest tutaj zgodzić się z ostatnią, dwunastą cechą, jaką ma być negacja linearnego pojęcia czasu, jeżeli pamiętamy, że pojęcie to pochodzi od św. Augustyna, który za początek dziejów świata uważał jego Stworzenie, za apogeum tych dziejów — Boże Narodzenie i życie Chrystusa na Ziemi, zaś za okres schyłkowy — czas, jaki nam pozostaje do paruzji czyli do powtórnego przyjścia Zbawiciela (tym razem już na Sąd Ostateczny).

Pozostaje nam zatem życzyć Autorowi napisania i wydania dużo większej monografii konserwatyzmu, bardziej obiektywnej i mniej selektywnej, a zarazem bardziej przyjaznej Czytelnikom poprzez dodanie obszernych indeksów i zapewnienie przejrzystości całemu dziełu.

Mariusz Affek
inne teksty autora...
www.konserwatyzm.pl

Czytaj także recenzję Ludwika Skurzaka "Świat ideowy konserwatyzmu"