Prawica.net

Jest to moje amatorskie tłumaczenie artykułu opartego o wypowiedzi Bronisława Geremka dla dziennika "La Nación" z Argentyny, z 14 stycznia br.

Szanowany, polski historyk, który wspólnie z Janem Pawłem II uczestniczył w demokratycznej rewolucji w swoim kraju, ubolewa, że niektóre przypadki współpracy księży z SB plamią cały Kościół.

PARYŻ: Zaledwie rok temu, krakowski ksiądz, Tadeusz Isakowicz – Talewski (sic! przyp. MK) wywołał poruszenie w kraju i pośród kleru, gdy podczas badania archiwów tajnej policji ujawnił, że do roku 1989, z tajnymi służbami kolaborowało 10% wspólnoty duchownej, czyli ok. 9000 księży. Talewski (sic! przyp. MK) zidentyfikował 39 duchownych – z których czterej to biskupi – w archiwach IPN zarejestrowanych jako tajni współpracownicy.

Jednakże dla historyka Bronisława Geremka, dziś eurodeputowanego a w przeszłości jednego z filarów związku zawodowego „Solidarność”, informacje te wydają się być niewiarygodnymi. „Wydaje mi się to absurdem, łącznie z liczbą, którą w zeszłym tygodniu podała polska prasa odnośnie kolaboracji dziesiątki biskupów”, powiedział Geremek w rozmowie z „La Nación” z Brukseli.

Geremek, człowiek bliski papieżowi Janowi Pawłowi II, z którym dzielił wysiłki na rzecz rewolucji demokratycznej w Polsce, zapewnia, że nigdy nie rozmawiał z nim o kolaboracjonizmie polskiego kleru. Z wyznania – żyd, Geremek poznał Papieża kiedy ten był jeszcze biskupem krakowskim. „Wiedzieliśmy bardzo mało na ten temat: była to przestrzeń tego co niewiadome i niewypowiedziane. Zawsze rozważałem to jako możliwość, lecz marginalną” twierdzi.

W tamtej epoce, wyjaśnia, obowiązywała w polskim Kościele pewna norma, zgodnie z którą, jeśli agent SB zbliżył się do jakiegoś księdza, to ten powinien niezwłocznie powiadomić o tym hierarchię. „Wiedzieliśmy, że to zdarzało się często, ale trzeba było informować przełożonych. W tej sytuacji wszystko ulega zmianie, jeśli się poinformuje przełożonych o takim kontakcie, nie ma już mowy o kolaboracji z reżimem, lecz raczej o obronie rozdziału między Kościołem i władzą komunistyczną.”

Urodzony w 1932 r. w Warszawie, Geremek, jako dziecko uciekł z getta stworzonego na początku II Wojny Światowej w czasie niemieckiej okupacji, dzięki pomocy pewnej katolickiej rodziny. Ten specjalista od Średniowiecza, początkowo zajął się studiami historycznymi, co sprawiło, że w 1956 wyjechał na sześć miesięcy do Paryża. Po powrocie do Polski zaczął stopniowo zrywać z marksizmem w latach 60-tych. Wtedy represje w krajach Układu Warszawskiego były już faktem.

Kiedy w sierpniu 1980 wybuchł strajk w Gdańsku(północ), Geremek poparł robotników znad Bałtyku swoim listem. Dwa dni później pojechał do Gdańska i został jednym z doradców Lecha Wałęsy, założyciela związku zawodowego „Solidarność”. W grudniu 1981 został aresztowany, generał Wojciech Jaruzelski zakazał działalności związku „S” i Geremek został internowany do lipca 1983.

Zaskoczony wydarzeniami z tego tygodnia w Polsce, Geremek opowiada, co przeżył w czasie swej walki z reżimem: “Ja poznałem duchownych niezmiernie wartościowych, biskupów manifestujących się po stronie społeczeństwa, poznałem heroizm kleru w służbie społeczeństwu polskiemu" - wspomina.

Dziś poseł do Diety (Polski parlament), w 1989 uczestniczył w negocjacjach o transformację reżimu a między 1997 i 2000 był ministrem spraw zagranicznych. Od lipca 2004 jest deputowanym do Parlamentu Europejskiego.

“Dziś dowiadujemy się, że był również inny typ księży”, mówi przygnębiony. „W tamtej epoce – wspomina – istniały organizacje „Księży Patriotów”, znaczy się, takich którzy współpracowali z władzą komunistyczną, ale to były wyjątki, ten odsetek nie może być poważnie rozważany, ponieważ, mimo że takie przypadki istniały, były one marginalne. Nie wiem czy Ojciec Święty[ma na myśli Jana Pawła II] wiedział o tym, ani też czy miał informacje nt kolaboracji tej niewielkiej grupy reprezentowanej przez „Księży Patriotów”.

Według Geremka należy rozróżnić między tymi, którzy współpracowali z władzą, dla ułatwienia sobie życia i tych, którzy kolaborowali otwarcie zdradzając swoich. „Kler był w czasie komunizmu kategorią dyskryminowaną a Kościół był prześladowany. Wszyscy byli pod niezmierną presją ze strony struktur władzy. Są różne stopnie współpracy. Nie wiem ilu dokładnie kolaborowało z milicją komunistyczną. W tamtej epoce, aby naprawić dach kościoła ksiądz musiał otrzymać zgodę od SB, aby dopełnić tej codziennej funkcji, lub, na przykład, żeby otrzymać paszport, aby studiować zagranicą, poddawano ich próbom, w celu sprawdzenia ich lojalności” wyjaśnia.

Geremek sądzi, że JE Wielgus nie chciał ujawnić “tej słabości”. Wielgusowi zarzucono, że obiecał reżimowi swoją współpracę, aby udzielać informacji o Kościele w zamian za paszport, aby kontynuować zagranicą studia filozoficzne.

“Jednak opublikowane dokumenty były obietnicami uczynionymi policji. Nie ma żadnego dokumentu, który by wskazywał, jakie informacje Wielgus przekazywał służbom specjalnym” twierdzi Geremek uważając, iż „nadejdzie dzień, w którym będziemy zdolni zobaczyć jaki był rozmiar współpracy”.

W przypadku Kościoła niewiele będzie można się dowiedzieć. Wielka część archiwów ministerstwa spraw wewnętrznych, odpowiedzialnego za kontrolę kleru, zniknęła wraz z upadkiem reżimu w 1989 y „nie wyklucza się, że zostały zniszczone wraz ze zmianą władzy” dodaje Geremek.

Od 1998, tj. daty swojego powstania IPN jest “strażnikiem” dokumentów dotyczących przestępstw popełnionych w czasie reżimu komunistycznego i wykorzystywania społeczeństwa w machinie informacji tajnych służb. Dokumenty są dostępne dla badaczy, jednak w ostatnich latach Instytut został poddany wszelkim rodzajom presji politycznej, szczególnie zaś, od kiedy obecny rząd – kierowany przez braci bliźniaków Lecha i Jarosława Kaczyńskich(prezydent i premier) – zrobił z lustracji komunistycznych kolaborantów sztandar swej polityki.

Geremek boi się o prawdę. „Trzeba się zapytać, w jaki sposób będzie traktowany ten temat w Polsce, po tym roku, w którym rząd podzielił społeczeństwo polityką historyczną powodując sytuacje konfliktowe”. Geremek nie uważa, żeby można było żyć z tajemnicami ukrytymi głęboko w szafie i apeluje aby powiedziano prawdę i ujawniono zawartość archiwów tajnej policji. Jednak zaznacza: „To nie powinno stać się formą wprowadzenia agresywnego klimatu w polskiej polityce rozniecając rywalizację”.

Obawa Geremka opiera się o to, że dostęp do archiwów został zmonopolizowany przez grupy, które to wykorzystują dla własnych celów. Niepokoi go też instrumentalizacja polityczna prawdy o przeszłości, prawdy, którą, mimo wszystko, uważa za potrzebną.

W odróżnieniu od przypadku niemieckiego, często przytaczanego jako przykład, w którym władza zagwarantowała wolny dostęp do archiwów Stasi oraz postępowanie prawne, tam gdzie wymiar sprawiedliwości ma ostatnie słowo ws. czy ktoś został zarejestrowany i oskarżony sprawiedliwie czy nie - władze polskie odparowują zarzuty wymówką, że jeśli pozwoli się na wolny dostęp do archiwów przez obce państwo, to pojawia się ryzyko, że informacje o dawnych TW zostaną wykorzystane dla destabilizacji kraju.

“Ten argument – mówi Geremek – wydaje mi się słaby, ponieważ obecna polityka rządu już destabilizuje życie kraju. Należy przywrócić porządek prawny, ponieważ nie wolno używać archiwów jako instrumentu politycznego. To czego się obawiam to, że w przestrzeni publicznej zagnieździ się anarchia oraz to, że pojawi się specjalna kategoria w systemie demokratycznym: policjanci pamięci, którzy wykorzystują tajne archiwa na korzyść swoich własnych karier”.

Epizod, który zakończył się ustąpieniem Wieglusa, pozostawił polski Kościół – moralny autorytet kraju – podzielony i złamany. Aby wyjaśnić doniesienia duchownych na temat kolaboracyjnej przeszłości niektórych z ich kolegów, hierarchia kościelna stworzyła Kościelną Komisję Historyczną, która wysłała do Watykanu raport określający przyszłość Wielgusa. Bez krytykowania faktu upublicznienia zawartości archiwów, kardynał Józef Glemp, prymas Polski, którego Wielgus miał być następcą, zeszłej niedzieli skrytykował w swojej homilii sposób w jaki rozwinęła się ta sprawa.

“Dziś osądzono abpa Wielgusa – powiedział – Co to za sąd? Na podstawie świstków papieru, wielokrotnie kopiowanych z jakichś dokumentów. Został osądzony i skazany bez obrońców i bez świadków. Nie chcemy takiego sądu”. Glemp przypomniał ponadto sposób w jaki działała tajna policja “ogromna organizacja, która spenetrowała wszystkie zakamarki polskiego społeczeństwa a w szczególności kleru, który był grupą najbardziej suwerenną i patriotyczną”.

W marcu polski Kościół przyznał i przeprosił za współpracę niektórych księży oraz poprosił tych, którzy to zrobili, aby się ujawniali, choćby samej hierarchii Kościoła. Od tamtego momentu siedem z 41 diecezji stworzyło komisje w tej sprawie. Jaki był zasięg współpracy? Niewielu, oprócz samych zainteresowanych, posiada taką wiedzę. Kto korzysta na tych spektakularnych rewelacjach? Uczucie, jakie bierze górę u Geremka, to smutek. „Ewidentnie, jest to korzystne dla prawdy w przestrzeni publicznej, jednak osłabia moralny autorytet instytucji, która miała wielkie znaczenie w życiu kraju.” Autorytet, jakim nie cieszą instytucje demokratyczne.

Czy jest to polowanie na czarownice? „Aby się o tym przekonać, trzeba będzie poczekać na kolejne wypadki”, kończy Geremek.

Patricio Arana „La Nación” (Argentyna)
14.I.2007

Wersja oryginalna artykułu: http://www.lanacion.com.ar/Archivo/nota.asp?nota_i...

Marek Karpisiak
inne teksty autora...
http://karpisiak.blogspot.com/

Od tłumacza (amatora;-):

Błędy i przeinaczenia autora generalnie zostawiłem niepoprawione (m.in.nazwisko ks. Zaleskiego; nazwa polskiego parlamentu...).