Prawica.net

Genezą powstania nazwy libertarianizm było utożsamienie w USA nazwy liberalizm z socjaldemokracją i państwem opiekuńczym. Wolnościowcy by nie utożsamiano ich z anty wolnościową lewicą zostali zmuszeni do przyjęcia nowej nazwy libertarian. Libertarianie są więc kontynuacją klasycznego liberalizmu, uzupełnioną o pomysły z różnych innych ideologii, ideologią wewnętrznie sprzeczna i wielonurtową.

Libertarianie w USA zazwyczaj są zwolennikami wolnego rynku, państwa minimum, etyki kapitalistycznej i prymatu wolności jednostki w życiu społecznym, wolności we wszystkich dziedzinach. Libertarianie zazwyczaj chcą dobrowolnego uczestnictwa w państwie indywidualistycznym (którego celem jest ochrona wolności jednostek). Libertarianie zakładają że wolność jednostki ogranicza tylko wolność innych jednostek.

Libertarianie sprzeciwiają się: państwu opiekuńczemu, podatkom, regulacji gospodarki i interwencjonizmowi. Libertarianom nie podoba się regulowanie moralności (bo narusza to wolność sumienia i relingi). Zwolennicy libertarianizmu głoszą że rynek jest: samoregulujący, optymalizujący współpracę, korzystny dla wszystkich uczestników, opiera się na dobrowolnych umowach, suwerenny. Zdaniem libertarian człowiek jest panem swojego życia, może robić co chce, nie może go nic zniewalać, nie może naruszać wolności innych ludzi, ma pełne prawo do owoców swojej pracy.

W libertarianizmie nie ma anarchistycznej niechęci do instytucji, jest ufność w instytucje alternatywne wobec państwa.

Pomimo że libertarian łączy pochwała indywidualizmu, wolności i własności, to w myśli libertariańskiej można dostrzec nurty znacznie od siebie się różniące i sprzeczne ze sobą.

Istnienie państwa minimum akceptują tacy ideolodzy jak Hayek, Nozick (zwolennik scentralizowanego państwa minimum opartego na przymusie), M. Friedman. W większości akceptują oni policje obywatelską, sądy rozjemcze i armię zawodową. Role rządu widzą w obronie wolności jednostki. Nurt uważający państwo minimum (chroniące wolność i umożliwiające bycie wolnym) za uprawnioną formę rządów nazywa się minarchizmem.

Istnieniu państwa kategorycznie sprzeciwiają się tacy ideolodzy jak D. Friedman, Rothbard, Hoppe. Nurt sprzeciwiający się istnieniu państwa (stanowiącego zdaniem zwolenników tego nurtu zagrożenie dla wolności) nazywa się anarchokapitalizmem. Anarchokapitaliści odrzucają moralność (jako instrument zniewalania jednostki), głoszą że społeczeństwu wystarczy tylko rynek i przynależność do dobrowolnych instytucji.

Również względem moralności libertarianie nie są zgodni. Nurt lewicowy libertarianizmu sprzeciwia się karaniu przestępców w tym i karze śmierci, domaga się legalizacji narkotyków, kazirodztwa, seksu nieletnich, moralność uznaje za formę zniewalania. Drugi chrześcijański nurt libertarianizmu opiera się na prawie naturalnym.

Lewicowy libertarianizm reprezentowany przez Samuela Edwarda Konkina. Lewicowi libertarianie są: ateistyczni, radykalni, utopijni. Domagają się wyzwolenia od moralności.

Przedstawicielami lewicowych libertarian są płytcy intelektualnie agoryści (z Agorist Instytut) wrodzy wobec: kapitalizmu, władzy kapitału, kooperacji w ustroju demokratycznym. Agoryści uważają że kapitalizm sam się zniszczy. Domagają się: instytucjonalnej rewolucji, likwidacji dotychczasowych instytucji społecznych, alternatywnych form współżycia społecznego (akcjonariatu pracowniczego), rozwoju techniki (by nie trzeba było pracować), kontrkultury.

Lewicowymi libertarianami są członkowie Movement of Libertarian Left. Lewicowym libertarianom są bliscy technolibertarianie domagający się zniesienia kontroli nad badaniami naukowym i ekstropianie chcący nowoczesnymi technologiami ulepszać ludzi.

Przedstawicielami jednego z nurtów libertarianizmu byli minarchiści. Jednym z ich przedstawicieli był Hayek. Hayek uważał że obrona zewnętrzna i wewnętrzna jest obowiązkiem państwa. Hayek konserwatyzm uważał za ideologie anty wolnościową, był globalistą (chciał globalnej unii gospodarczej i politycznej), domagał się rządów eksperckich zamiast demokracji.

Kolejnym przedstawicielem minarchizmu był Robert Nozick. Nozick był zwolennikiem państwa ultraminimalnego, uważało ze instytucja państwa wynika z natury, sprzeciwiał się rozrośniętej biurokracji i nadmiernej ingerencji państwa. Minarchistą był też Milton Friedman głoszący obronę obywateli jako obowiązek państwa.

Przedstawicielka obiektywizmu była powieściopisarka Ayn Rand (Alissa Zinowiewna Rosenbaum) której komuniści z związku sowieckiego pozwolili wyemigrować do USA. Ayn Rand unikała nawiązywania do klasycznego liberalizmu, uznawała egoizm za cnotę a altruizm za wadę, głosiła że jednostka ma być egoistyczna i działać tylko dla własnego dobra (wzorem postępowania czyniła bezdusznego i agresywnego przedsiębiorce), uznająca prawo własności za nadrzędne.

Ayn Rand sprzeciwiała się anarchii, uznawała potrzebę istnienia ograniczonego rządu zajmującego się obroną wolności i walką z przestępczością, dysponującego monopolem na przemoc. Przestrzegała że rząd może przerodzić się w tyranie. Ayn Rand dopuszczała dobrowolne opodatkowanie.

Przedstawicielem anarchokapitalizmu był Murray Rothbard (żydowski emigrant z Polski). Rothbard przeciwstawiał się istnieniu rządu i państwa, uznawał wszelka władze za tyranie. Rothbard postulował: legalizacje wszelkiej pornografii, wszelkich seksualnych zboczeń, prostytucji, akceptowanie wolności we wszelkich jej przejawach, prawo do posiadania broni. Sprzeciwiał się agresji, istnieniu państw narodowych, nowej lewicy, intelektualistom propagującym państwową tyranie, kościołowi jako sojusznikowi państwa, rządowi będącemu wyzyskiwaczem. Domagał się (w czasach zimnej wojny i sowieckiego zagrożenia) likwidacji USA, uznając że tylko anarchia zapewni Ameryce bezpieczeństwo i dobrobyt.

Kolejnym przedstawicielem anarchokapitalizmu jest Dawid Friedman (syn Miltona). Dawid Friedman głosił potrzebę likwidacji państwa, państwo uznawał za monopol, a każdy monopol za mniej ekonomicznie efektywny od konkurencji. Domagał się prywatyzacji wszystkiego, dobrowolności w korzystaniu z instytucji.

Anarchokapitalistą był też Hans Herman Hoppe. Hoppe był monarchistą, uznawał ze świat monarchii to świat wielu konkurujących ze sobą miast i państw. Monarchia miała być lepsza od demokracji bo zapewniała jednostce wolność podczas gdy demokracja zniewalała jednostkę, nie gwarantowała własności, prowadziła do tyrani i ludobójstwa. Hoppe prócz monarchii popierał również działalność kościoła. Socjalizm i instytucje rządu uznawał za niemoralne i nieefektywne.

Jan Bodakowski
inne teksty autora...
blog autora...
Bibliografia + T. Teluk „Libertarianizm” Arwil 2006