Żołnierze twierdzą, że podstawowym ich prawem jest być dobrze dowodzonym. To powiedzenie nieźle oddaje uwarunkowania służby żołnierskiej. Wojsko jest hierarchiczne. Są w nim kolejne szczeble dowodzenia. Na każdym szczeblu jest dowódca, a więc przełożony żołnierzy, nad którymi ma ogromną władzę. Dowódca ma bowiem prawo wydawania rozkazów, a więc takich poleceń służbowych, które w warunkach wojennych muszą być wykonane pod rygorem kary śmierci. A skoro wojsko szkoli się i przygotowuje do wojny, to również w czasach pokojowych wymogi dyscypliny wojskowej są surowe.

W strukturach państwa wojsko powinno być zdyscyplinowane, rygorystycznie wykonujące rozkazy przełożonych. Kiedy oceniamy stan armii to dostrzeżemy jak wiele zależy od jakości dowódców. Jeśli wojskiem będzie dowodził ktoś marny pod względem charakteru i kompetencji, to i wojsko będzie marne. Słusznie powiada się, że "na wojnie prędzej zwycięży armia zajęcy dowodzona przez lwa, niż armia lwów dowodzona przez zająca".

Kiedy powyższe odniesiemy do Wojska Polskiego i tego co wojskowych spotyka można chyba zaryzykować twierdzenie, że jak dotąd polscy żołnierze nie uświadczyli lwich rządów. Były na czele WP inne, od lwa dużo mniejsze zwierzątka.

Aby jednak sprawa była jasna podkreślę, że kiedy wspominam o dowodzeniu wojskiem w skali sił zbrojnych nie mam na myśli dowódców wojskowych. W okresie pokojowym nad dowódcami wszystkich szczebli, z szefem Sztabu Generalnego WP włącznie, Konstytucja RP ustanowiła ministra cywila. Ma on prawo wydawania wojsku decyzji z mocą rozkazu. Wprawdzie nad ministrem i wojskiem jest Zwierzchnik Sił Zbrojnych, prezydent RP, ale nie ma on takie władzy rozkazodawczej jak minister.

Liderzy partyjnych obozów wygrywających kolejne wybory parlamentarne nie dostrzegają tej wyjątkowej pozycji i roli szefa resortu obrony. Dla nich szef MON jest, tak jak każdy z ministrów, jeszcze jednym członkiem rządu. Pewnie dlatego sądzi się, że kandydat na szefa MON nie musi mieć specjalnej wiedzy i kompetencji by kierować armią. Nie tak dawno poseł Zdrojewski zapewniał, że może być równie dobrze ministrem kultury i ministrem obrony. Jeden z polityków, który zresztą przez dłuższy czas był ministrem obrony ogłosił, że nigdy w wojsku nie służył i dlatego jest świetnym kandydatem na „cywilnego” szefa MON.

Ministrami obrony byli więc matematyk, fizyk i nauczyciel historii, był bibliotekarz i inżynier rybołówstwa morskiego, także były wysoki działacz Związku Młodzieży Socjalistycznej i dla równowagi dawny aktywista pacyfistycznej organizacji Wolność i Pokój. No cóż, w końcu są jeszcze generałowie, którzy wiedzą jak wydawać rozkazy. Wystarczy, że „kwity” stosowne przygotują „cywilowi” do podpisu i MON będzie jakoś funkcjonował.

Od szefa resortu należałoby oczekiwać decyzji o charakterze strategicznym służących realizacji wizji nowoczesnego wojska – wpadałoby, aby człowiek zajmujący fotel ministra obrony miał jakiś program w dziedzinie obronności. Trudno jednak tego oczekiwać, gdy minister nie ma zbyt wielkiego pojęcia o wojsku, a do tego otoczy go sfora przytakiwaczy, także mundurowych, zabiegających o własne pożytki i ulegających różnym wpływom.

Sytuacje dodatkowo komplikuje ukształtowany praktyką tryb funkcjonowania ministerstwa. Minister w kierowaniu resortem musi na kimś oprzeć się. A ponieważ nie może odwołać się do własnej wiedzy, więc dobiera współpracowników kierując się względami pozamerytorycznymi. Ot, kogoś kiedyś gdzieś poznał, ktoś wydał mu się sympatyczny, kogoś ktoś znajomy mu polecił, itp. itd. W ten sposób na awanse i kariery mają wpływ znajomości z domieszką wazeliniarstwa. Pewien wysoki wojskowy urzędnik MON, po wypiciu kilku kieliszków opowiadał jaki jest jego sposób na przetrwanie – Ja, to gdy tylko zjawi się nowy minister natychmiast wchodzę mu w du..ę. I jeszcze się na tym nie zawiodłem.

Dodatkowe zamieszanie w wojsku powodują częste zmiany ministrów obrony – od 1989 r., wciągu ostatnich siedemnastu lat, było siedemnastu ministrów ON. A kiedy uświadomimy sobie, że każdy taki szef miał swoich zaufanych i znajomych, a ci znajomi swoich .... - trudno oczekiwać, aby nowy minister nie dał stanowisk własnym zaufanym zostawiając je zaufanym poprzednika! I nie trzeba wielkiej wyobraźni by pojąć jaki to ma wpływ na politykę kadrową w MON na jego najwyższych szczeblach zarządzania.

Moje obawy co do sytuacji w MON pogłębił artykuł „W rządzie zmiany czy oceny” („Rzeczpospolita” 21-06-2008). Czytam:

„Ciekawa sytuacja jest w resorcie obrony. W PO przyznają, że Klich sobie nie radzi. Ale to nie musi oznaczać jego wymiany.

– MON jest dwustronnie zabezpieczone. Doglądają go ludzie Radosława Sikorskiego (szefa MSZ) i Bronisława Komorowskiego (marszałka Sejmu) – mówi polityk PO.”

To „zabezpieczenie” spowodowało, że na Klichu wymuszono, aby człowieka Komorowskiego mianował szefem gabinetu politycznego MON. Dziennikarze: „Jak wynika z naszych informacji, Klich nie chciał go w resorcie, ale musiał ustąpić.” Czyli obecny szef MON ma gorzej niż poprzednicy, nie może nawet dobrać swoich zaufanych. Musi oprzeć się na zaufanych Komorowskiego i Sikorskiego. Czy w tych warunkach żołnierz może być dobrze dowodzony?

Romuald Szeremietiew
www.szeremietiew.blox.pl
teksty autora...