Ostatnimi czasy z ogromnym zaciekawieniem obserwuję to, co się dzieje na serbskiej scenie politycznej i z każdą nową wiadomością nachodzi mnie coraz większy niepokój o przyszłość naszych słowiańskich braci.

Pewnego dnia rano dowiaduję się z "Blica", że blok "Za evropsku Srbiju" (ZES) jest bliski podpisania umowy koalicyjnej z socjalistami, wieczorem zaś "Glas Javnosti" informuje mnie, że ci sami socjaliści wchodzą w koalicję z radykałami SRS i DSS premiera Koštunicy w radzie miejskiej Belgradu, a ich przewodniczący Dačić jedzie do Moskwy (pytanie pozostaje, jakie ważne powody nim kierowały by się tam udać). Człowiek jednak zanim się nad tym poważnie zastanowi zostaje zbombardowany kolejnymi nowinkami. W czwartek (15.05) z rana doszła do mnie informacja o tym, że wielu współpracowników Vojislava Koštunicy nie wypowiada się przychylnie na temat jakichkolwiek porozumień z radykałami, a socjaliści przystąpią do koalicji z ZES, ale stawiają warunek jakim jest wyrzucenie z niej LDP – jedynej partii, która nie poruszała w kampanii wyborczej tematu Kosowa.

Europejska historia zna przypadki zawierania umów koalicyjnych przez bezpośrednich przeciwników – wspomnijmy chociażby współpracę CDU-SPD w Niemczech, czy Partii Regionów i Naszej Ukrainy. Jednak w Serbii rząd złożony z członków ZES i SRS nie ma racji bytu. Wg mnie całkiem rozsądną alternatywą mogłaby się okazać powtórka z poprzedniej kadencji, czyli ZES+DSS. Ale tylko mogłaby, bo po ostatnich wypowiedziach Koštunicy na temat byłych koalicjantów i sygnowanego przez nich porozumienia o współpracy z UE, wydaje się to mało możliwe. Nadal więc trwają rozmowy o innym układzie rządu i z każdym dniem więcej widzę punktów spornych, niż jakichś sensownych porozumień. Koalicja pewnie jakaś tam powstanie – pytanie tylko, czy będzie ona miała w obecnej sytuacji perspektywę dłuższego przetrwania.

Serbia miała wybierać pomiędzy Europą a Rosją, między pójściem w kierunku zachodniej Europy a walką o Kosowo. W efekcie nie wybrała żadnej z tych dróg i stanęła w zawieszeniu, z którego wyjść będzie jej naprawdę ciężko. Serbia choruje na oczach całego świata, tymczasem nikt się nie kwapi do realnej pomocy. Podmioty, które doprowadziły ją do choroby niemal każdym swoim działaniem zamiast zaradzić obecnej sytuacji, tylko ją pogłębiają.

Wydaje się, że Stany Zjednoczone swoją misję w regionie już spełniły, biorąc pod protekcję swojego sojusznika, czyli Albańczyków. W sprawie wyborów starają się nie zabierać głosu, ich poparcie zresztą oddziaływałoby na elektorat bardzo negatywnie.

Jeśli istniały w Serbii choćby cząstki sympatii dla przybyszów zza oceanu, to zniknęły one nieodwracalnie wraz z uznaniem przez to państwo niepodległości Kosowa. I nie dziwi ten fakt ani trochę, biorąc pod uwagę, że Waszyngton nie pierwszy raz pokazał jak może naginać prawo międzynarodowe na swoją korzyść.

Unia Europejska uznając niezależność Kosowa, utraciła moim zdaniem historyczną szansę odegrania decydującej roli w tym sporze. Sprzeciwiając się, zyskałaby ogromną przychylność serbskiego społeczeństwa, chęć przystąpienia do UE nie byłaby odbierana jako sprzeciw wobec odzyskania Kosowa, a zjawisko ruchów radykalnych przeciwnych przystąpieniu do wspólnoty zmniejszyłoby się znacznie.

Niestety, Unia zawiodła i mimo wszelkich miłych gestów w stronę Serbii zachowała się zgodnie z wolą Stanów Zjednoczonych. Utrzymała jednak na tyle silną pozycję, że jej poparcie bardziej Tadićowi i ZES pomogło, niż zaszkodziło. Pytanie tylko, jak długo europejscy dyplomaci z Olli Rehnem na czele będą w stanie utrzymać ten trend i nadal zwodzić większą część serbskich obywateli.

Rosja jest przedstawiana wszem i wobec jako sojusznik Serbii, ale gdy się bliżej przyjrzeć, zobaczymy, że pomoc ta ma na celu wyłącznie poszerzanie wpływów Federacji Rosyjskiej w regionie i jest częścią mocarstwowej polityki jaką prowadzi to państwo od kiedy Władimir Putin objął stery rządów. Już obecnie, szczególnie po ostatnich układach dotyczących Gazociągu Południowego, Belgrad uzależniony jest od Moskwy w kwestii bezpieczeństwa energetycznego. Jeśli tak dalej pójdzie, to możemy być świadkami narodzin „drugiej Białorusi”. Jest to określenie na pewno nad wyrost, wszak Serbowie nigdy nie wyrzekną się swojej tożsamości, lecz istnieje ryzyko swoistej izolacji, która dla takiego państwa może się skończyć katastrofalnie – zarówno w sferze gospodarczej jak i politycznej.

Słowa potępienia należą się również Polsce. Naturalnie jej wpływ na to, co miało miejsce w Serbii był znikomy, jednak to w jaki sposób nasz kraj reagował na to, co się dzieje na Bałkanach, był karygodny.

Po pierwsze: relacje mediów w dniu ogłoszenia niepodległości Kosowa. Najbardziej powszechnym obrazkiem pokazywanym w telewizji byli tańczący "Kosowarzy" wymachujący albańskimi i amerykańskimi flagami (warto wspomnieć, że kosowskiej nie zauważyłem ani jednej). Obrazy z Prištiny pokazywano w niemal taki sposób, jakby Polacy sami mieli za chwilę wyjść na ulice i radować się wolnością tego quasi-państewka. Serbów natomiast pokazano jako chuliganów, którzy w Kosovskiej Mitrovicy nie chcą przyjąć daru niepodległości i są wrogami całego świata. Także nas, bo przecież "Kosowar" stał się z miejsca nowym przyjacielem Polaka. Jak Polacy walczący niegdyś o niepodległość mogą nie wspierać niepodległości Kosowa?! – takie komentarze miałem okazję czytać przeglądając fora internetowe. Żałosne.

Po drugie: brak debaty publicznej. Toczyła się ona jedynie w internecie, gdzie w znacznej większości byli przeciwnicy kosowskiej niepodległości. Słyszałem też, że ankiety, w których wyniki nie ułożyły się po myśli pewnych osób, były usuwane.

Później nietrudno było zakomunikować w radiu, że Polaków sprawa Kosowa mało lub wcale nie interesuje. Niestety, żyjemy w czasach gdy dla przeciętnego obywatela RP ciekawszy jest kolejny rozwód Dody z Radosławem Majdanem, albo ostatni odcinek "Tańca z gwiazdami', niż to co się dzieje na świecie. Owszem, były pewne inicjatywy działań w celu wpłynięcia na polską politykę międzynarodową. Nawet odbyła się demonstracja w Warszawie.

Problem leży jednak w tym, iż była ona organizowana przez Ligę Polskich Rodzin i Młodzież Wszechpolską, które, delikatnie mówiąc, opinii zbyt dobrej nie mają i niskie frekwencje na owych akcjach można tłumaczyć tym, że niewielu ludzi miało ochotę się z tymi organizacjami utożsamiać. Przekaz opinii publicznej był bowiem prosty – jeśli jesteś przeciw niezależności Kosowa, to popierasz LPR, czyli jesteś głupi.

Po trzecie wreszcie: niekonsekwencja polskich polityków. O tym, że minister Radosław Sikorski w ciągu roku przeżył ewolucję swoich poglądów w sprawie Kosowa, wie niemal każdy kto śledzi polską politykę. Zadziwia mnie jednak fakt, iż ten sam człowiek, który w roku 2007 głęboko przejął się paleniem kościołów i gwałtami na ludności serbskiej, w lutym 2008 był chyba największym orędownikiem uznania przez Polskę niepodległości Kosowa. Reszta polityków bez wyjątku ograniczyła się jedynie do przebąkiwania, że mają wątpliwości, ale jednak uznają to państwo, bo tak trzeba i już.

A sytuację w Serbii jaką mamy, każdy widzi. Pozostaje żywić tylko nadzieję, że świat nie popełni kolejnych błędów i przyjmie nowy rząd, jakikolwiek by on nie był, z otwartymi rękoma. I że każda koalicja jaka powstanie również będzie otwarta na dialog, a nie zaplącze się w sieciach nacjonalistycznych uniesień, tak charakterystycznych dla narodów bałkańskich. Bo istnieją jedynie dwie drogi: albo wyjście po blisko dwudziestu latach ze swoistej apatii, albo pogrążanie się w swojej chorobie. Pozostaje nam życzyć, żeby dokonali dobrego wyboru.

Karol Cyprowski

O Autorze: urodzony w 1986 roku, student wydziału historycznego UAM w Poznaniu