... czyli rzecz o antysemityzmie i nie tylko...

W wywiadzie dla Rzeczpospolitej Prezydent Lech Kaczyński – prócz zwierzenia, że w Izraeli czuje się jak w domu - pozwolił sobie wyartykułować swój negatywny stosunek do Narodowej Demokracji. Jak powiedział:

"Ja mam głęboką niechęć do endecji. Nie wynika ona z tego, że nie doceniam jej wielkich zasług w krzewieniu polskiej świadomości narodowej, na przykład wśród chłopów. Ale postawienie na antysemityzm jako element konsolidacji narodowej było zasadniczym błędem. To zresztą nie występowało od samego początku. Zaczęło się w momencie, gdy Roman Dmowski w 1912 roku przegrał w wyborach do rosyjskiej Dumy z pewnym żydowskim działaczem z Warszawy.

Chciałbym jednak przy okazji, abyśmy zachowali pewne proporcje. Jest różnica pomiędzy tym antysemityzmem, który miał podłoże gospodarcze i ekonomiczne – jakkolwiek niesłuszne – a decyzją o przemysłowym wymordowaniu całego narodu: kobiet, dzieci i mężczyzn."

W kontekście tej wypowiedzi koniecznie należy poruszyć dwie kwestie. Po pierwsze chodzi o operowanie pojęciem "antysemityzm" w odniesieniu do Polski XIX i XX wieku. Uważam, że używanie tego terminu w znaczeniu jakichś religijnych czy rasowych uprzedzeń jest nieuprawnionym uproszczeniem. W tym przypadku zdecydowanie bardziej zasadne jest mówienie – jak to czynił jeden z endeckich intelektualistów - o konflikcie narodowościowym.

Starcie to było nieuniknione. Istnienie obok siebie dwóch żywiołów etnicznych, z których jeden nie poddaje się asymilacji, w sposób naturalny generuje konflikt. Należy podkreślić, że przełom XIX i XX wieku, to okres narodzin polskiej świadomości narodowej. Wcześniej owa świadomość ograniczała się zaledwie do wąskiego grona szlachty. Jeszcze sto pięćdziesiąt lat temu galicyjski chłop zapytany o to kim jest odpowiadał, że: "Austriakiem" (mimo, że po niemiecku umiał może wypowiedzieć ze dwa słowa).

W związku z tym zestawienie młodej grupy etnicznej aspirującej do ekspansji gospodarczej i intelektualnej oraz – używając słów Romana Dmowskiego – narodu o "zbyt wyraźnej, zbyt skrystalizowanej przez dziesiątki wieków życia cywilizowanego indywidualności, ażeby dał się w większej liczbie przyswoić" musiało doprowadzić do fluktuacji na różnych płaszczyznach (chociażby jeśli chodzi o zdominowaną przez Żydów gospodarkę).

Jest to zjawisko raczej naturalne, tak jak naturalna jest skłonność człowieka i grup społecznych do rywalizowania. Bezkonfliktowa współegzystencja dwóch i więcej żywiołów poklepujących się po plecach i dający sobie buzi, to raczej element bajek i utopii. Życie zaś to nie bajka. Można się o tym przekonać obserwując historię Izraela i jego bezwzględną walkę o przetrwanie pośród arabskiego morza.

Dmowski podkreślał, że ten nasz chlubny humanitaryzm, który nakazywał nam uszczęśliwiać kogo popadnie na około i darować wszystkiego co można darować, był szkodliwy nie tylko dla nas ale i dla obdarowywanych.

"Jeżeli Rusini mają zostać Polakami, to trzeba ich polonizować; jeżeli mają zostać samoistnym, zdolnym do życia i walki narodem ruskim, trzeba im kazać zdobywać drogą ciężkich wysiłków to, co chcą mieć, kazać im hartować się w ogniu walki, który im jest jeszcze potrzebniejszy niż nam (…) Jeżeli im będziemy dawali bez oporu wszystko, czego chcą, <, to tym sposobem sami się tylko z Rusi wycofamy, ale narodu ruskiego nie stworzymy"

– pisał twórca Narodowej Demokracji w "Myślach nowoczesnego Polaka".

Druga kwestia, którą muszę dotknąć, to ciągłe deprecjonowanie i trywializowanie myśli endeckiej. Polski Ruch Narodowy był bytem, jak na drugą połowę XIX wieku, niezwykle - nazwijmy to - nowoczesnym. Bynajmniej nie wyrósł, jak to się powszechnie uważa, z kościelnej kruchty.

Pierwsze pokolenie endeków wykiełkowało na pozytywizmie i myśli racjonalistycznej. Było to środowisko raczej indyferentne religijnie. Katolicyzm, czy też wiara, początkowo nie znalazł miejsca w konstrukcji myślowej Narodowych Demokratów. Dmowski - biolog z wykształcenia, w młodości zaczytujący się w dziełach Herberta Spencera – przez całe życie stosunek do praktyk religijnych miał raczej obojętny. Należy przypuszczać, że był agnostykiem, albo po prostu niewierzącym. Sakramenty przyjął dopiero pod koniec życia.

Mało tego. W pierwszych endeckich publikacjach można odnaleźć wątki stricte antyklerykalne. Katolicyzm jako integralny składnik polskości został włączony do Myśli Narodowej dopiero później, zaś to co dzisiaj nazwalibyśmy teologią polityczną było już domeną drugiego pokolenia narodowców.

Endecy mając do wyboru historyczną (nakazującą dopatrywać się pierwszych zrębów etniczności już za czasów Mieszka I) i socjologiczną definicję narodu wybrali tą drugą. Przeto w ich mniemani trzeba było stworzyć niejako "nowego Polaka". Jak już wspomniałem wcześniej tożsamość narodowa ograniczała się zaledwie do ziemiaństwa. Gigantyczne dzieło Narodowej Demokracji polega właśnie na jej rozciągnięciu na ogół społeczeństwa.

Narodowcy tak jak żadne inne środowisko artykułowało krytykę w stosunku do polskiego charakteru. Bierność była jednym z kluczowych zarzutów czynionych ówczesnemu społeczeństwu. Dmowski postrzegał żywioł narodowy (sam ten termin już nasuwa pewien dynamizm i aktywność) jako byt ekspansywny (na polu gospodarki, kultury itd.) o silnym poczuciu indywidualności i odrębności. Jego zdaniem tylko ciągła "walka" gwarantuje przetrwanie i ustrzega przed gnuśnieniem i wykolejeniem.

Rzecz jasna trudno jest w tak krótkim tekście rzetelnie i szczegółowo przedstawić rozwój i istotę naszej rodzimej Myśli Narodowej. Dlatego zachęcam do zapoznania się z nią, co pozwoli uniknąć prostackich uogólnień, ignorancji i zwykłego wygadywania głupot.

Zaś tym wszystkim, którzy dalej zapamiętale będą Narodową Demokrację wiązać jedynie z antysemityzmem sugeruję zapoznać się z postacią znakomitego filozofa i przedwojennego Prezesa Młodzieży Wszechpolskiej Jana Mosdorfa (zginął w Oświęcimiu za ratowanie Żydów), bądź wyśmiewanego ostatnio Jana Dobraczyńskiego (życie zawdzięczało mu około pięciuset żydowskich dzieci). Tym ludziom, różnej maści prześmiewcy, nie są godni nawet butów czyścić.

Wojciech Romerowicz
inne teksty autora...

PS. Jeśli idzie o Dobraczyńskiego polecam tekst w Rzeczpospolitej: http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/plus_minus_07...