Kresowa księga sprawiedliwych 1939-1945

W ubiegłym roku ukazała się praca poświęcona heroizmowi Ukraińców. Jest to świadectwo pokazujące, że w tak trudnych czas można było zachowywać godną postawę. Niestety, w wielu przypadkach opłacając to własnym życiem albo zdrowiem.

O tych dramatycznych losach, o stosunkach ludności, tyglu kulturowym – pisze Stanisław Srokowski w książce (Nienawiść).

Żeby docenić poświęcenie sąsiadów, trzeba poznać okropność tamtych czasów. O czym wspomina p. Siemaszko:

Na Wołyniu dążono do całkowitego unicestwienia społeczności polskiej w wymiarze tak totalnym, jak to czynili Niemcy w stosunku do Żydów (tzw. holocaust), od niemowląt po starców. Polacy, podobnie jak Żydzi, byli przez Ukraińców tropieni, wyłapywani, zabijani podstępnie pojedynczo i zbiorowo.

Właśnie ta uporczywość w eksterminacji, starania by zamordować, kogo da się dosięgnąć, świadczy o ludobójstwie totalnym, tym, czym był holocaust Żydów. Mordowani byli także Polacy wyznania prawosławnego oraz nie używający języka polskiego w mowie. Nieco inaczej było w Małopolsce Wschodniej, gdzie obok ludobójstwa totalnego, zdarzało się również ludobójstwo selektywne, np. mordowanie wyłącznie mężczyzn.

Publikacja IPN pomija te wstrząsające opisy makabrycznych zbrodni. Jest złożeniem hołdu i upamiętnieniem konkretnych ludzi (grup) oraz wielu anonimowych bohaterów, którym nie obce było pojęcie miłosierdzia w tych nieludzkich czasach.

Pomoc ta głównie polegała na ostrzeganiu polskich rodzin przed planowanymi pacyfikacjami ludności nie-ukraińskiej. W ramach tych działań można wymienić np. jeszcze takie, jak: ukrywanie Polaków albo wskazanie drogi ucieczki, zapewnienie prowiantu, zaopiekowanie się rannymi, chorymi. Wychowanie polskich dzieci, by w lepszych czasach przekazać je komuś z rodziny.

Rodziny ukraińskie dbały też o pochówek dla zamordowanych Polaków, zajmowały się grobami. Czasami dowożono – z narażeniem życia - zwłoki zabitych Polaków do rodzin, przebywających już we względnie bezpiecznych miejscach. Wyobraźmy sobie taką scenę, kobiety, zrozpaczone, straciły mężów, synów, ojców, a ich trzeba jeszcze pochować, biorą narzędzia i same zbijają trumny. Lecz znaleźli się Ukraińcy, którzy im pomogli, Stefan Lipka, Stefan Kozak. Nie wiadomo, czy z tego powodu, czy angażowali się jeszcze bardziej – ale zginęli w tajemniczych okolicznościach.

Każdy taki wyraz solidarności mógł być uznany przez banderowców za zdradę.

Na pierwszym miejscu trzeba wymienić tych, którzy ponieśli największą ofiarę. Przedstawiam zaledwie kilka przypadków.

Kuropatniki, Ukrainiec dostaje rozkaz zabicia polskiego księdza. Idzie wykonać swój rozkaz, dobija się do domu, w drzwiach staje ksiądz, mówi do duchownego Przyszedłem Cię zabić, taki mam rozkaz. W odpowiedzi słyszy: No cóż, synu, jeśli Ci jestem coś winny to strzelaj. Spojrzeli gdzieś głęboko w swoje dusze. Tym razem zrezygnował. Sytuacja się powtórzyła. Trzeciej szansy mu nie dano. On sam wiedział, co go czeka. Po drugim nie wykonanym rozkazie, pożegnał się z rodziną i wyszedł na spotkanie śmierci. Po latach na cmentarzu ukraińskim, na zaniedbanym bezimiennym grobie ktoś zrobił krzyż z tabliczką i nazwiskiem tego Ukraińca, co nie zabił księdza - kończy Adam Adamów.

Statystyka pomocy udzielanej Polakom przez Ukraińców

Mieszane rodziny stawiane były przed tragicznymi wyborami, banderowcy grozili Ukraińcom śmiercią, jeżeli nie zabiją swoich polskich krewnych. Zmuszano żony do wydawania mężów, mężów terroryzowali bracia i ojcowie. Matki, teściowie, zięciowie... – wszyscy z polską krwią byli zagrożeni (Kresy wschodnie we krwi polskiej tonąc).