Nie mogłem się doczekać, kiedy GW przystąpi do upamiętnienia ludobójstwa, które dokonało się na Kresach. Ludobójstwa na Polakach - rękoma nacjonalistów ukraińskich.

Świadectwo Srokowskiego (Nienawiść) to była jedna z trudniejszych książek w moim życiu. Opisywane sytuacje musiałem na spokojnie, po odłożeniu książki, przetrawić.

Wywiad Pawła Smoleńskiego z Jarosławem Kalinowskim jest osobliwy. Jeden z niewielu wywiadów, w którym rozmówca mówi mniej niż dziennikarz. Nie mam pretensji, że Smoleński nie kryje się ze swoimi sympatiami (jest to uczciwsze wobec czytelników), jednak niepokoi rola pasjonata przemieniającego się w ideologa. Znowu mam wrażenie, że żyję w jakimś innym świecie niż pracownicy Gazety Wyborczej. Bo jak odebrać takie passusy:

Dopiero po nastaniu niepodległości przez media przetoczyła się wielka debata dotycząca stosunków polsko-ukraińskich i wydarzeń na Wołyniu. W 60. rocznicę zbrodni pojechał tam prezydent Kwaśniewski. Powstało wiele bardzo rzetelnych publikacji naukowych.

- Doprawdy? Jedynie Żydzi (razem współdziałają) próbują wymusić na Juszczence jakieś stanowcze kroki w tej sprawie. Nasza pomarańczowa koalicja w tej sprawie nie kiwnęła placem. Wiadomo, że Żydzi mogą sobie pozwolić na więcej, ale i to nie tłumaczy bierności naszych przedstawicieli. Po drugie, nie tak dawno były robione badania na temat Katynia – żenująco niski odsetek Polaków wiedział, o czy mowa. Nie trzeba być specjalnie bystrym, żeby zdać sobie sprawę, iż o Kresach ta wiedza jest jeszcze uboższa.

Organizowano seminaria historyków polskich i ukraińskich. I tak do świadomości społecznej zaczęła przebijać się prawda, że wydarzenia wołyńskie, krwawe i okrutne, mają jakiś historyczny kontekst, że coś było wcześniej, a coś stało się później.

Teraz wiemy, gdzie jest potrzebny kontekst. Szkoda, że Gross nie pisał o losie Żydów na Ukrainie...

Katyń był zbrodnią popełnioną przez totalitarne państwo. Wołyń to chłopska wojna domowa, a chłopskie wojny są straszne. Po wtóre: wielu historyków uznaje, że w kontekście II wojny światowej termin "ludobójstwo" jest przynależny Auschwitz i Treblince. Na Wołyniu można mówić o czystce etnicznej, o eksterminacji, ale to nie było ludobójstwo. Mówi tak np. prof. Władysław Filar, wołyniak, kombatant AK.

Sięgamy do Konwencji z 9 grudnia 1948 roku:

Artykuł II.

W rozumieniu Konwencji niniejszej ludobójstwem jest którykolwiek z następujących czynów, dokonany w zamiarze zniszczenia w całości lub części grup narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych, jako takich:

a) zabójstwo członków grupy,

b) spowodowanie poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia psychicznego członków grupy,

c) rozmyślne stworzenie dla członków grupy warunków życia, obliczonych na spowodowanie ich całkowitego lub częściowego zniszczenia fizycznego,

d) stosowanie środków, które mają na celu wstrzymanie urodzin w obrębie grupy,

e) przymusowe przekazywanie dzieci członków grupy do innej grupy.

Zacytujmy jeszcze naukowca (polecam tę stronę i Na Rubieży)

Po drugie, ludobójstwo ukraińskie połączone było z reguły ze stosowaniem najbardziej barbarzyńskich tortur. Chodzi tu o sięgające XVII i XVIII w. tradycje hajdamackie (powstania Chmielnickiego (12) i "koliszczyzny" (13)), stosowane już wtedy rąbanie ofiar siekierami, wrzucanie rannych do studzien, przerzynanie piłą, wleczenie koniem, wydłubywanie oczu, wyrywanie języków itp. (14). Takich barbarzyńskich czynów Niemcy, a nawet Sowieci (z reguły) nie dokonywali. Oczywiście było bicie i często bestialskie znęcanie się w czasie śledztw (15) oraz w obozach koncentracyjnych (gdzie dochodziło jeszcze wielkie głodowanie i praca ponad siły, zbrodnicze eksperymenty medyczne u Niemców etc.), ale nie miało miejsca mordowanie połączone z obcinaniem czy wyrywaniem części ciała, przepiłowywaniem, rozpruwaniem brzuchów i wywlekaniem wnętrzności itp. (16). - Prof. Ryszard Szawłowski

Mamy jeszcze – jeden z wielu – głos p. Siemaszko:

1. Na Wołyniu dążono do całkowitego unicestwienia społeczności polskiej w wymiarze tak totalnym, jak to czynili Niemcy w stosunku do Żydów (tzw. holocaust), od niemowląt po starców. Polacy, podobnie jak Żydzi, byli przez Ukraińców tropieni, wyłapywani, zabijani podstępnie pojedynczo i zbiorowo.

Właśnie ta uporczywość w eksterminacji, starania by zamordować, kogo da się dosięgnąć, świadczy o ludobójstwie totalnym, tym, czym był holocaust Żydów. Mordowani byli także Polacy wyznania prawosławnego oraz nie używający języka polskiego w mowie.
Nieco inaczej było w Małopolsce Wschodniej, gdzie obok ludobójstwa totalnego, zdarzało się również ludobójstwo selektywne, np. mordowanie wyłącznie mężczyzn.

2. Ludobójstwo było dokonywane z okrucieństwem, nierzadko wręcz sadystycznym, nawet w stosunku do osób, które sprawcy oceniali jako ludzi dobrych lub wobec których mieli długi wdzięczności. Okrucieństwa nie oszczędzano nawet dzieciom. Przewija się ono w przeróżnych źródłach, również w sprawozdaniu dla Stolicy Apostolskiej bpa Szelążka.

3. Zaangażowanie w zbrodnie szerokich kręgów społeczności wołyńskiej, bowiem obok bojówek OUN-UPA i tzw. podległych im Samooboronnych Kuszczowych Widdiłów, czyli chłopów pozostających w gospodarstwach, ale stawiających się do akcji w razie potrzeby, uczestniczyły, jeśli nie w samym zabijaniu, to w dobijaniu, podpalaniu, czy rabunku, osoby "niezrzeszone", w tym kobiety, wyrostki czy prawie dzieci.

Dodam jeszcze, że czynny udział w ludobójstwie w formie agitacji, a nawet zabójstwach, brała część duchownych prawosławnych na Wołyniu, oraz duchownych grekokatolickich w Małopolsce Wschodniej, a na Wołyniu, gdzie było ich niewielu, np. zbrodniczą agitacją odznaczył się - wedle słów bpa Szelążka - unicki zakon redemptorystów w Kowlu. Niewątpliwie część duchowieństwa czyniła to pod przymusem OUN-UPA, ale pozostali z wewnętrznego przekonania. Wg Konwencji z 1948 r. w art. III czyny te określane są jako podżeganie i traktowane jako przestępstwa ludobójstwa.

4. Eksterminacji - w całości lub części polskiej - podlegały rodziny mieszane, jako rodziny, w których zepsuta została ukraińska krew. Zabójstw dokonywały albo bojówki OUN-UPA, albo ukraiński członek rodziny - z własnej woli, gdy dostrzegł "kardynalny błąd życiowy", albo pod terrorem. Stąd zabójstwa żony i dzieci przez męża, ojca przez dzieci, a nawet zabójstwa przez brata siostry, która chciała wyjść za mąż za Polaka.

5. Mordercami byli współobywatele i sąsiedzi, często pozostający przez całe generacje w dobrych stosunkach, a nie okupanci i obcy.

6. Unicestwieniu biologicznemu ludności polskiej towarzyszyło niszczenie śladów jej obecności.

Rozmowa przepojona jest ogromnym zrozumieniem dla bohaterskich działaczy Ukraińskich. Przykład Bandery jest już kuriozalny, odsyłam redaktora do mądrych książek, w których przeczyta co Niemcy robili z Polakami, a jak to ma się do sytuacji zamkniętego S. Bandery (patrz los "Grota"). Przyda się, żeby uzupełnić te luki w omawianym kontekście.

Nawet nie dla całej społeczności, ale dla tych chłopów, bohaterskich żołnierzy. Poza tym należałoby przeprosić Ukraińców za nasze niegodne czyny. Jak toczy się ten dialog można przeczytać w apelach Stanisława Srokowskiego Do naszej listy ekspiacji powinniśmy dopisać kolejny naród. Tak przedstawiony kontekst i proporcje mogą zdziwić wiernego Czytelnika GW, zwłaszcza po ostatniej debacie o książce Grossa.

Jak ktoś nie ma ochoty czytać, to polecam film "Kryptonim Pożoga - Dramat wołyński (1939-1945)".