Archive - Aug 2006

Propaganda antyko?cielna i antyprawicowa z inkwizycji uczyni?a sobie, niestety, cz?stokro? bardzo skuteczny instrument do wywieraniu wp?ywu na nie?wiadome osoby identyfikuj?ce si? z Ko?cio?em Katolickim.

Obraz ?wi?tego Oficjum jaki ukazuje si? w pracach badaczy, a jak?e, mediewistów sympatyzuj?cych z protestantami czy wychwalaj?cych szlachetno?? i rycersko?? masonerii, czyli generalnie osób, które s? wielce obiektywne i bezstronne, jest infernalny. Krytycy porównuj? dzia?alno?? instytucji do tej jak? wykonywa?y sfory tajnej policji w Zwi?zku Sowieckim czy na terenach, gdzie grasowa?o Gestapo.

W owych opracowaniach nie bierze si? pod uwag? specyfiki tamtych czasów, uwarunkowa? spo?ecznych, charakteru i represyjno?ci obowi?zuj?cego prawa. A je?eli wspomina si? o tych aspektach, to tylko we wst?pie, by dalej kontynuowa? wywody w oderwaniu od t?a wydarze?. Nie mniej charakterystyczny jest brak opisu, przedstawienia samej struktury, kompetencji, zale?no?ci, podleg?o?ci, nadrz?dno?ci inkwizycji. Nie powinno to dziwi?, poniewa? rzetelne opracowanie tych zagadnie?, zachwia?oby tez? o totalitarnym charakterze owej instytucji.

Jednak najbardziej irytuj?ce jest, gdy historycy wykazuj? daleko posuni?t? ignorancj? b?d? z?? wol?, by wymiesza? inkwizycj? rzymsk? z t? ?wieck?, a tej nadawa? to?samy charakter w ka?dym pa?stwie, a na koniec pot?piaj? en bloc, jako z?o wcielone. Takie oceny s? nieuprawnione. Autor systematyzuje te zagadnienia, pokazuj?c b??dy poszczególnych inkwizytorów, a tak?e znamienite postacie pracuj?ce w ?wi?tym Oficjum. Pokazuje bogat? ró?norodno?? osobisto?ci. Jak pisze:

Nie by?o okre?lonego typu "typu inkwizytora", lecz mnogo?? zdolnych, niedoskona?ych, b??dz?cych, a czasem nierozumianych ludzi

Ksi??ka Tajemnice inkwizycji jest pozycj? ciekaw? z co najmniej trzech powodów.

Praca powsta?a m in. na podstawie dokumentów odnalezionych w archiwum ?wi?tego Oficjum, znajduj?cym si? w Bibliotece Watyka?skiej. Interesuj?cych informacji z "pierwszej r?ki", dostarczaj? pami?tniki inkwizytorów, np. autobiografia Giulio Antonio Santoriego, czy relacje z papieskich dworów, dot?d jeszcze nie publikowane.

Przedstawiona zosta?a hierarchiczno?? i struktura ?wi?tego Oficjum. Prawa, obowi?zki, przywileje osób, które pracowa?y w tej instytucji. Kary dla b??dz?cych inkwizytorów, których denuncjacje okaza?y si? fa?szywe, np. mogli trafi? na galery.

Zupe?nym novum jest postawa autora, który wciela si? w rol? inkwizytora, stawia w jego sytuacji, próbuje odgadn?? co my?la?, jak i dlaczego tak dzia?a?, z czego to wynika?o. Przed jakimi dylematami stawa?, jakie by?y jego intencje. Gros informacji dotyczy pracy cenzorów.

W ksi??ce znajdziemy równie? opisy tak znanych ( i zaciemnionych) przypadków jak: Galileusza czy Giordana Bruno. Ch?tnie porównywane s? ze sob?, ?eby ukaza? okrucie?stwo aparatu inkwizycyjnego. Jednak?e, jak sam autor zauwa?a, nie mo?na tego uczyni?, poniewa? s? to dwa skrajnie ró?ne kazusy, dwa skrajnie ró?ne zachowania i wymierzono dwie odmienne kary. O rzekomej gor?czkowo?ci post?powa? mo?e ?wiadczy? fakt, ?e proces trwa? 8 lat, pomimo ?e Bruno oskar?ony by? o powa?ne przest?pstwa, a procesem kierowa? Robert Bellarmino, wybitny umys? owych czasów. Natomiast Galileusza spotka?a drastyczna kara w postaci pot?pienia ksi??ki i umieszczenia w areszcie domowym.

Warto, w obliczu tego, ?e na tronie Piotrowym zasiada Benedykt XVI, wspomnie? o papie?u Benedykcie XIV, który by? nie tylko mecenasem sztuki i nauki, ale te? reformatorem inkwizycyjnych procedur, g?ównie dotycz?cych Kongregacji Indeksu. Wymowne znaczenie ma tu konstytucja apostolska ? Sollicita et provida z 9 lipca 1753. I tak, niech ?wiadczy o jego podej?ciu do cenzury list wystosowany do Daniela Stadlera (jezuity), proponuj?cy pewne zmiany w pracy tego? duchownego, czytamy w nim:

Pozostawiam [ ...zmiany] Waszemu rozs?dnemu uznaniu.

Nb. To w?a?nie kardyna? Joseph Ratzinger zezwoli? autorowi na wgl?d do archiwum.

Peter Godman, autor ksi??ki, jest ateist?, co mo?na nawet uzna? za atut, tym bardziej, ?e podszed? do tematu bez uprzedze?, stereotypów nie kr?powa?a go polityczna poprawno??. W sposób nowatorski, ale i interesuj?cy zaprezentowa? zagadnienie, próbowa? zrozumie? odleg?e czasy, tamten klimat, kontekst wydarze?, nie idealizowa? cz?onków ?wi?tego Oficjum, ka?dy, jak to cz?owiek, mia? swoje przywary, jedni nie potrafili poradzi? sobie ze swoimi wadami, inni byli wielkimi intelektualistami swoich czasów, lud?mi sprawiedliwymi i prawymi.

Tajemniczo?? inkwizycji wyja?nia Godman w ten sposób:

Ciemn? tajemnic? rzymskiej inkwizycji by?o to, ?e nie mia?a ?adnej tajemnicy. ?aden ponury plan przej?cia w?adzy, ?aden represyjny program nie kierowa? zwierzchnikami i przedstawicielami ?wi?tego Oficjum.